تغییرات آموزش متوسطه: از ضعیفترین پیوند تا سنگ بنا ترجمه :دکتر سید حسین عبادی

 

Seminar on

 

“Growth Strategies for

 

Secondary Education in

 

Asia”

 

 

September 19-21, 2005

 

Changes in Secondary

 
Education
:
From Weakest Link to


 Cornerstone

Juan Manuel Moreno 
World Bank

ترجمه : دکترسید حسین عبادی

تغییرات آموزش متوسطه: از ضعیفترین پیوند تا سنگ بنا

:چرا اکنون؟ تلاقی 3 نیرو:

پس از آموزش ابتدایی چه؟ تقاضای پر نوسان ناشی از ای اف آ.

"یوث-کویک" بزرگترین گروه جوانان تا کنون. یک خطر یا فرصت جهانی؟

نیاز به ایجاد یا کنترل مهارتهایشان

*آموزش ابتدایی کافی نیست. جهانی سازی و جامعه دانش، چالشهای تازه ای را به توسعه سرمایه انسانی عرضه می کنند.

*تقاضا برای آموزش متوسطه در حال افزایش است.

*ماهیت راهبردی آموزش متوسطه

- در هر نظام آموزشی،آموزش متوسطه به عنوان پیوند یا رابط  بین تحصیلات ابتدایی و مؤسسات آموزش عالی عمل می کند:

- آموزش متوسطه می تواند به عنوان مجموعه ای از مسیرهای پیشرفت برای دانش آموزان بکار آید

- یا به عنوان گلوگاهی که مانع بسط بی تبعیض فرصتهای تحصیلی است.

آموزش متوسطه به عنوان یک پارادوکس سیاست گذاری  

ü    پایان – آمادگی

ü    اجباری- پسا اجباری

ü    یکسان- متنوع

ü    نیازها و علایق فردی- نیاز های اجتماعی یا بازار کار

ü    دانش آموزان را جمع و یکپارچه کرده مضرات را جبران کنید- بر مبنای توانایی علمی به گزینش و غربالگری بپردازید

ü    برنامه درسی مشترک برای همه- برنامه درسی تخصصی برای برخی

تنشهای سیاسی

در حالیکه لابیهای قدرتمند ملی و بین المللی برای آموزش ابتدایی و آموزش عالی وجود دارند، چنین چیزی برای آموزش متوسطه در کار نیست.

حصول توافق سیاسی  برای بسط و اصلاح آموزش متوسطه بسیار دشوارتر از آموزش ابتدایی یا آموزش عالی است.

در نتیجه، گزینه های سیاسی ،مبهم تر و پیچیده ترند.

چالش دوگانه

یک نظام آموزش متوسطه متمرکز را با کیفیت و مساوات ایجاد نمایید

کیفیت – یعنی واکنشهای نهادی متفاوت به یک تقاضای پر تغییر- را بهبود بخشید

تقاضای مؤثر همگانی برای آموزش متوسطه در میان جوانان

مکث (کنید)

پرسیدن سؤالات درست!

ü    می خواهید چند درصد از جمعیت 16 ساله ی شما در به اصطلاح مهارتهای قرن بیست و یکمی استاد شود؟

ü    کدام برنامه درسی بهترین آمادگی را برای آینده ای نامطمئن فراهم می کند؟

چالش عبارتست از ساختن سرمایه ی فراشناختی (i)و سرمایه خلاق (ii)

ü    توانایی تلفیق یادگیری رسمی و غیررسمی، دانش اظهاری (دانایی) و دانش روندی  فرایندی( کاردانی)

ü    توانایی دستیابی، گزینش و ارزشیابی دانش در دنیایی مملو از اطلاعات

ü    توانایی پرورش و بکارگیری اشکال مختلف هوش، ورای عوامل صرفا شناختی

ü    توانایی کار و یادگیری مؤثر و گروهی

ü    چالش عبارتست از ساختن سرمایه ی فراشناختی و سرمایه خلاق(ii)

ü    توانایی آفرینش، مبادله و انتقال دانش

ü    توانایی مواجهه با شرایط مبهم،  مسائل غیر قابل پیش بینی، و اوضاع غیرمترقبه

ü    توانایی مواجهه با حرفه های متعدد،یادگیری نحوه ی جایابی در یک بازار کار، انتخاب و شکل دهی به آموزش و تمرین های مربوطه

ü    یادگیری تفکر و یادگیری آموختن

آیا بسط و گسترش پایدارآموزش متوسطه عملی است؟

هنگ کنگ ، کره، مالزی، سنگاپور، تایوان، فنلاند، نشان می دهند که این کار ممکن است و در مدت کوتاهی قابل انجام است. از 1990 تا 2000 این کشورها میانگین  دوران تحصیل را تا بیش از 4 سال ونیم افزایش دادند.

فنلاند و کره این کار را با کاهش بخشی از جمعیت بزرگسال که تنها تحصیلات ابتدایی داشتند و افزایش فرصتهای همگانی برای حضور در آموزش متوسطه انجام دادند

فنلاند و کره :گسترش متوازن، موفقیت تحصیلی

کلمبیا و بنگلادش: گسترش نامتوازن، موفقیت تحصیلی

رخنه های مالی و عدم توازن

هزینه سرانه دانشجویان به عنوان نسبتی از هزینه سرانه ی دانش آموزان متوسطه

مرز در حال جابجایی – و در حال محو- بین برنامه های درسی همگانی و حرفه ای (شغلی)

کاهش چندپارگی برنامه درسی متوسطه

ü    امروزه، بیشتر بحث بر سر چگونگی افزودن محتوای حرفه ای پایه به برنامه درسی همگانی است تا چگونگی ارائه ی مهارتهای حرفه ای

ü    ارائه تنوع بیشتر از طریق ایجاد گوناگونی در آموزش متوسطه  بوسیله تهیه برنامه های چند وجهی عرضه کننده ی مسیرهای بدیل برای آموزش نظری و عملی

نظامها چه واکنشی نشان می دهند

ü    گرایشهای کلی در اصلاحات برنامه درسی

ü    احترام به انتخاب و تخصص دانش آموزان

گروهبندی براساس تواناییها، پیگیری و پشتیبانی می تواند موفقیت شاگردان مستعد تر را به ضرر کم استعداد ترها افزایش دهد که سوای از دغدغه های مساوات طلبانه، نگرانیهایی پیرامون فقدان سرمایه انسانی و اجتماعی نیز می آفریند

ü    افزایش شناخت جایگاه آموزش حرفه ای سنتی، تا حدی با راندن آن به سطح متوسطه به بالاو سپس به سطح آموزش عالی

عزیمت از سنت رشته ای طراحی و توسعه ی  برنامه درسی و بنابراین حرکت بسوی حیطه های وسیعتر برنامه درسی ، رویکردهای مهارت محور و غیره که به یک برنامه درسی متوسطه کاربردی تر و فراگیرتر می انجامد.

فراز و فرود حیطه های دانشی برنامه درسی

ü    سیاست دانش و ارزش تجاری آن :

موضوعات بیشتری اهمیت اجتماعی و اقتصادی یافته اند و بنابراین هدف آنها، اشغال جایی در برنامه درسی مدارس است (فناوری، اقتصاد، آموزش شهروندی، زبان خارجی  دوم، آموزش زیست محیطی، بهداشت). زبان خارجی،موسیقی، هنرها وتربیت بدنی ازجایگاه انتخابی به اجباری ارتقا یافته اند.

ü      دسترسی و کیفیت، نه اهداف دو قلوبلکه دوقلو های سیاسی اند

هیچ کشوری، آموزش متوسطه را گسترش نداده است بدون اینکه در   افکار عمومی ، درکی از یک افت کیفی ایجاد کرده باشد.

گسترش کنترل نشده می تواند به نابرابری بیشتر، بویژه نابرابریهای جنسیتی و قومی دامن زند.

آیا فقط آنچه که بوده بیشتر شده؟

ü    "بازکردن درها" کافی نیست.

ü    تغییرات در شیوه های ارائه خدمات آموزشی

ü    هدفگیری فقرا و گروههای محروم

ü    ترکیب مداخلات جانبی عرضه و تقاضا

ü    نیاز به ایجاد توافق سیاسی

نگاه به جلو:

3 چالش اصلی

ü    تقلیل شکاف آموزشی بین کشورها یا بین مناطق

ü    تامین مالی پایداربرای گسترش

ü    توجه به نیاز جوانان به تجربیات مربوط به آموزش متوسطه

 

 

 

 

 

 

 

شعر محرم ورفتارگرایی شعری از: دکتر سید حسین عبادی دانش آموخته ی دکترای تخصصی برنامه ریزی درسی

این شعر برگرفته از نظریه های یادگیری به ویژه رفتارگرایی سروده شده است

 

 

مثنوی« محرم و رفتار‌گرايي » 

باز يك شب غربت آمد سوي من		خواب نه، يك حيرت آمد سوي من
ماتم آمد، حزن آمد، ناله نيز		آه آمد، در برم يك هاله نيز
گوئيا صبح مُحرم بازگشت		باز هم شور و عزا آغاز گشت
بر تنم پيراهن مشكي نشست		در دلم خون، ديده را اشكي نشست
يادگيري از محرم راز نيست		زندگاني هست،آن ایجاز نیست
بيرقي مشكي نشان از ناله‌هاست		پرچمی خوني نشان از لاله‌هاست
هان تو داني اين علم، پرچم چراست؟		عنصري برجسته از آن ماجراست!
تازه با يك مشك خالي مي‌توان		از عطش گفتا لب شطي روان
طبل‌ها يا سنج‌ها، زنجيرها		يك تداعي، اشكي از تصويرها!
نوحه‌گر تا نوحه را آغاز كرد		دست‌ها بر سينه ها هم ساز كرد
زامتحان، هم از خطا آيد برون		از قياس اين پاسخ آمد سازگون
نوحه با تكرار زيبا مي‌شود!		شورهایي تازه برپا مي‌شود :
کربلا آيينه‌ بر آزادي‌ است		تا ابد رفتار ما را هادي است
يك طرف تمرين انسان بودن است		نیک ماندن يا مسلمان بودن است
سوي ديگر دشمناني بي‌حيا		یک سپاه از جهل، آمدنینوا
نوحه‌هاي آشنا دل مي‌برد		پاسخي آسان ز هیئتمي‌خرد
اين‌چنين رفتار قالب‌گونه‌اي		هست پويا در مثل چون نوحه‌اي
نوحه‌خوان با مرحباآرد به نظم		دست ها‌‌را، دسته ها آید به نظم
شكل مي‌بخشد به دسته، گام‌گام		نوحه سنگين گر هجا یا در کلام
در عزا چون « يا حسين » آید مدام		بهر تقليد آورد كودك كلام
تقويتآن را فراوانش كند		يا حسين‌اش، بوسه بارانش كند
نوحه‌گر مديون تمرین ‌هاي خويش		كار نيكويش ز خواندن‌هاي پيش
روضه آيين نشستن در عزاست		نفي حرمت مثل خنده، نابجاست
نارد اين رفتارها چون تقويت		لاجرم خاموش گردد عاقبت
باز هم تعميم، يك آمادگي		نوحه گفتن يا غزل، دل‌دادگي!
كل ارضٍٍٍكربلا، تعميم عشق		گر شود واجب، شوي تسليم عشق
كل یومٍٍٍ،گر به عاشورا رسيد		هر زمان ايثار بايد، جان دهيد
چون قرار عاشقان وابستگي است		تا ابد با كربلا دل‌دادگی است
يادگيري از محرم جاودان		تا كه هل من ناصر آيد در ميان
آيد از هر سو ندا، لبيك‌ها		يا حسين از هر كجا، لبيك‌ها
شور عاشورا ، شعوري ماندگار		سربلند، آزادگي گر سر به دار
گو عبادي، مشق استادت به راز		بهر «حقاني» دعايي دل‌نواز
كربلا قسمت شود با افتخار		هم‌سفر با هم‌كلاسي‌ها هزار

 

نظریه های یادگیری ومحرم دل نوشته ای از: دکتر سید حسین عبادی دانش آموخته ی دکترای تخصصی برنامه ریزی

روی ایوان حیرت....عاشورا غلبه‌ي عنصر آزادگي و مردانگي

اين دل‌نوشته‌ها داستان‌پردازي نيست بازيابي خاطرات يك دهه شور و عزايي است كه حالا قرار است در لابلاي آن مفاهيم نظريه‌هاي يادگيري نيز رديابي شوند؛ نه اين‌كه بخواهم مفاهيم محرم را بر نظريه‌هاي يادگيري بار نمايم نه! محرم بخشي از زندگي ما ايراني‌هاست و تفسير زندگي بدون نظريه‌هاي يادگيري تعبيري ناتمام است. پاسداشت عاشورا در قالب عزاداري به سبك ايراني صفحه‌هاي بي‌نظيري از عشق، دل‌دادگي و وفاداري را در كلاسي به وسعت تاريخ ترسيم مي‌نمايد. اين يادگيري در گستره ی زمان جاري است؛ همه‌ي نسل‌ها و همه ی عصرها اگر مجذوب يادگيري از عاشوراي حسيني نباشند ناگزير از خاموشي به سبك غوغاي يزيدي هستند. محرم موزه‌ي زيبايي‌هاست. نگاه كنيد به آن كودكي كه سياه‌پوش مي‌شود تا تایید اجتماعی را تجربه نمايد. او كه با تقليد[1] به سينه مي‌زند و صميمانه در آغوش مادر فشرده مي‌شود؛ يا كودكي كه شايد هنوز كلمه بابا را نمي‌گويد؛اما آنقدر حسين حسين شنيده كه روز‌به‌روز‌ كلمه ی حسين را بهتر[2] ادا مي‌كند و با بوسه‌هاي مادر حسين حسين مي‌گويد.[3] همين دم گرفتن و تمرين[4] هيات‌ها در محل هيات پيش از رهسپار شدن به كوچه و خيابان یا تشويق نوحه‌گران براي هماهنگي بهتر سينه‌زنان حسيني[5] خود حكايتي دارد. يا تحمل سختي تا موفقيت در گذاشتن آهنگ جديد روي نوحه‌ها يا خواندن يك نوحه در دستگاه متفاوت از دستگاه موسيقي قديمي[6] و استقبال از آن در جلسات چقدر دل‌نشين است.

ردپاي مفهوم غلبه‌ي عناصر را در جاي جاي اشعار محرم مي‌توان ديد، برخي عطش طفلان كربلا را برجسته نموده‌اند، عده‌اي مظلوميت امام را، عده‌اي وفاداري عباس را، برخي هم انبوه مصائب حضرت زينب را. تداعي حرم مصفاي آقا براي آنان كه آستان بوس كربلا بوده‌اند با ديدن پرچم سرخ رنگ[7]  " يا حسین(ع)" مثال‌زدني است ؛يا شروع سينه‌زني عزاداران با خواندن شعر به سبك نوحه توسط مداح[8] كه با تاييد نوحه‌گر همراه است.[9] فرش نشيني مانيز در روضه ی امام حسين(ع) عالمي دارد. اين‌جا رفتارهاي ناپسندي چون خنده يا حرف زدن تاييد ديگران را به همراه ندارد، بنابراين چنین رفتارهايي را نمي‌توان ديد،[10] حتي پاره‌اي از رفتارهاي خرافي كه بنا بر تحريف‌هايي ناروا به عاشورا وارد شده، آرام‌آرام چون تاييد اجتماعي دريافت نمي‌دارد يا خاموش شده يا رو به فراموشي است.[11]

باز هم بگویم !از رمق افتادن آن دسته ی زنجيرزني كه به دنبال تشنگي و نوشيدن آب هم رشحه‌اي از تداعي عطش در كربلاست و هم مفهوم تقويت كننده ی نخستين براي ادامه ی با نشاط هيات را يادآوري مي‌نمايد. تاييدهاي نوحه‌گر براي دسته‌ي سينه‌زني هم از نوع تقويت كننده‌هاي ثانويه است.شايد با نگاهي خودماني عزاداري محرم و نذرهاي آن براي فرد نوعي قرارداد وابستگي باشد برخي با خود، با خدا یا با امام يك جورايي معامله مي‌كنند. برخي براي رسيدن به رضاي الهي، برخي براي رسيدن به كربلا، برخي براي رسيدن به آرامش و برخي براي اصلاح رفتار اجتماعي، برخي هم به دليل برآورده شدن حاجت‌هاي دنيوي.حتی اين‌كه برخی دانش‌آموزان علاقه‌مند به حضور در هيات ،مشروط به نوشتن به موقع تكاليف اجازه ی چنين كاري يافته اند برای خود ما نیز خاطره‌انگيز است.[12] اين‌كه هنوز چند روزي مانده به محرم دل ما مي‌گيرد[13]، يا اين‌كه پيش از ورود به مجلس عزا بيرون از حسينيه ما را به يك چاي گوارا مهمان مي‌نمايند[14] ،پرده‌ها و پرچم‌هايي كه هر كدام بخشي از حادثه ی عاشورا را برجسته نموده‌اند يا ارتباط منحصر به فرد هر شخص با بخشي از روز واقعه و يادگيري از هر يك از صحنه‌آفرينان خون و شهادت عاشورا[15] تكرارهاي دل‌نشيني است كه هر سال براي ما تازگي دارد.تابلوی عصر عاشورای استاد فرشچیان رانگاه کنیدهیچ چیز را فروگذار نبوده است! آدمي در ايوان حيرت خويش مي‌ماند. محرم مجموعه‌اي از تداعي‌هاست، پيراهن مشكي، بيرق‌ها، سنج‌ها، طبل‌ها و جاري شدن سيل خروشان انسان‌ها در ماتم و عزا. اين‌جا نظريه‌ها در هم فرو مي‌ريزد، رفتارها جان مي‌گيرد،این جا خبری از دلفريبي رنگ‌ها نيست، اسمي از حزب‌ها و رسم‌ها نيست، اين‌جا زير خيمه ی سياه‌پوش حسيني از هر نسل و نژاد كه باشي، از هر دين و مرامي كه باشي مي‌آيي كه بماني، مي‌آموزي كه باشي، مي‌نازي كه هستي و مي‌خواهي كه خوب رفتار كني. رفتارگرايي عاشورايي نيازمند هيچ آداب و تربيتي نيست اين‌جا در بند قانون اثر و تمرين و آمادگي نيستي، گفتن دل‌تنگي‌ها قانون حسينيه‌هاست، رفتارگرايي در محرم قراردادي نيست يك نوع وابستگي است به قافله‌سالاري كه از همه‌ي دل‌بستگي‌ها و وابستگي‌هاي زميني گذشت تا انسانيت را از دام وابستگي‌هاي ستمگرانه برهاند. عاشورا غلبه‌ي عنصر آزادگي و مردانگي بر همه‌ي عناصر كهنه ی جاهليت بود. كربلا شرطي شدن انسان را در سطحي بالاتر از مكان در قاموس كل ارض كربلا به ارمغان آورد و عاشورا تعميم ايثار و شهادت را در قاموس كل يوم عاشورا آموخت. چكاچك شمشيرهاي عاشورايي صداي دلنواز عاشقانه‌اي بود كه تا ابد در گنبد دوار خواهد ماند تا تميز حق از باطل باشد.

آه از محرم و آه از سرگرداني و دل‌شوره‌هايي كه پاياني ندارد. مانده است هنوز تا از ايوان حيرت خويش سربلند بيرون آييم.

 

دکترسید حسین عبادی

 

---

[1]. يادگيري مشاهده‌اي

[2]. شكل‌دهي رفتار

[3]. رفتار پژواكي

[4]. قانون تمرين

[5]. تقويت كننده ثانويه

[6]. رفتار قالبي پويا

[7]. جاي‌گشت تداعي

[8]. شرطی شدن

[9]. تقويت كننده

[10]. خاموشي

[11]. رفتار خواني

[12]. اصل پريماك

[13]. شرطي شدن درنگیده

[14]. شرطي سازي وارونه

[15]. غلبه ی عناصر

 

 

یک سخن کوتاه ولی ....(دکتر سید حسین عبادی)

 

بنام خدا

 نظام آراستگي(5S) از نگاه دکتر سید حسین عبادی

مقدمه :

 5S يعني 5 اصل براي دستيابي به يك محيط كار با كيفيت، كه بعد از جنگ جهاني دوم در ژاپن توسعه يافته است. كه شامل هزاران كار كوچك است كه بايد تمامي پرسنل در آن مشاركت داشته باشندو هر كسي به سهم خود همت كند.

هدف:

 كاربرد منظم و مرتب در خلق يك محيط كار تميز و مرتب جهت توليد محصولات، با كيفيت بالا و افزايش روحيه كاري افراد كه در نتيجه بهره وري يا همان بازدهي از كار افراد بالا مي رود. كه هدف نهايي 5S پيشگيري از اتلاف است.

قدم اول در اجراي     : 5Sتشويق كردن تمام پرسنل براي انجام يك كار دسته جمعي

قدم دوم در اجراي  : 5S  درك افراد از 5S

عوامل تاثير پذيراز نظام 5S   درمحيط كار:

1-     ايمني (Saffty): محيط كاري نامنظم محل مناسبي براي كار كردن نمي باشد.خطرات نظير سُرخوردن‏

2-     بازدهي كار(Efficiency) : بطور مثال تميز بودن همواره  قالبها باعث بالا رفتن بازدهي كار خواهد شد 

3-     كيفيت (Quality): گردو غبار و براده هاي انباشته در محيط كارباعث كاهش بازدهي ودرنتيجه كيفيت پايين محصولات

4-     برطرف كردن نقص ها(Eliminating Berack downs):  علامتگذاري تابلو هاي برق و نظارت مستمر تا به خاطر وجود گردو غبار دستگاه از كار نيفتد.

نكاتي براي به اجرا در آوردن 5S :

1 - تعيين قواعد اي براي نحوه نظافت. مثلاً فعاليتهاي 5 دقيقه اي.

2- مكاني را براي همه چيز مشخص كنيم. شامل انبارها - قفسه ها- علامتگذاري مناسب.

3- اگر هيچ اقدامي صورت نگيرد بهبودي حاصل نخواهد شد.

5-     اگر خودتان نمي توانيد انجام دهيد از ديگران كمك بخواهيد.

 (5S) چيست؟

مجموعه فعاليتهايي است كه در قالب يك نظام فرهنگي- مديريتي صورت مي گيرد و بر ايجاد و حفظ محيطي سامان يافته ، مرتب، پاكيزه، زيبا و دلپذير، استاندارد و با انظباط براي كار تأ كيد مي ورزد .

1- سوا كردن و دور كردن غير ضروري ها(خانه تكاني)   cleaning up- Sortng out ( سئي ري Seiri(

2- سامان دادن و مرتب كردنSystematic Arrangement- Keep in good order    سئي تُ Sitio(

3- سپيدي و پاكيز گي                                                  Clean Sweeping - Keep ( سئي سُ Seiso(

4- سعي در حفظ مطلوب                                                       Standardizing( سئي كِتسو Seketsu(

5- سازمان يافتگي و انظباط                              Self discipline -  Discipline ( شيتسوكه Shitsuke(

 

1- سوا كردن و دور كردن غير ضروري ها :

از ديدگاه 5s ساماندهي(سوا كردن) به معناي تشخيص ضروري از غير ضروري است. ساماندهي يعني قرار دادن اشيا در محل هاي صحيح و حل كردن مشكلات در سر منشاء آنهاست . در ميان اصول 5s ساماندهي از بالاترين اولويت برخوردار است .

نكات اساسي در سوا كردن و دور كردن غير ضروري ها :

بررسي هاي فوق صورت گيرد. 1 - آيا هيچ غير ضروري را مي بينيد كه محل كار شما را شلوغ كرده باشد.2-آيا كابل يا لوله غير ضروري است كه به حال خود رها شده باشد.3- آيا ابزار و يا موادي در كف زمين رها شده اند.4- آيا اقلام غير ضروري دسته بندي شده اند.5- آيا تمامي ابزارها بطور صحيح دسته بندي شده اند.

2-نظم و ترتيب:

نظم وترتيب(مرتب كردن) يعني قرار دادن اشيا در مكانهاي مناسب يا به ترتيب مطلوب وبه نحوي كه بتوان از آنها به بهترين وجه استفاده كرد . نظم وترتيب راهي است براي يافتن و به كار بردن اشياي مورد نياز بدون انجام جستجوهاي بيهوده

اولين قدم براي برقراري نظم وترتيب در يك كارخانه تعيين محل گذرگاهها و محل قرار گرفتن اشياست

نكات اساسي در سامان دادن و مرتب كردن:

1-      وضعيت حال را بررسي كنيم 2- تصميم گرفتن مبني بر اينكه وسايل را كجا نگهداري كنيم3- نحوه نگهداري قطعات بطوري كه بر كيفيت آنها اثر نگذارد.4- پايبند بودن به قواعد براي مثال اگر وسايل خاصي سر جاي خود نيست آيا كسي آنرا برداشته است.

3- سپيدي و پاكيزگي:

پاكيزه سازي از ديدگاه 5s عبارت است: دور ريختن زوائد وپاكيزه كردن اشياء از آلودگي ها و مواد خارجي.

پاكيزه سازي از ديدگاه 5s نوعي بازرسي است 

هدف از پاكيزه سازي:الف- دستيابي به ميزان مطلوبي از پاكيزگي ب- حذف كامل آلودگيها ج- شناسايي مشكلات جزئي از طريق بازبيني.

نكات اساسي در پاكيزكي:

-         بازرسي تمام محوطه كارخانه به منظور پيدا كردن منبع گردوغباراعم از كف زمينها- خطو ط نيرو

-         نظارت و نظافت هر يك از افراد، از وسايلي كه با آنها سرو كار دارند

-         بازديد و نظارت و نظافت دستگاهها تا عاري از عيب و نقص و يا نشتي باشند.

4- استاندارد كردن(سعي در حفظ مطلوب):

استاندارد سازي از ديدگاه 5s عبارت از روشي براي حفظ نتايج حاصل از ساماندهي ، نظم وترتيب و پاكيزگي است.

يكي از بخش هاي مهم اين روش توسعه نظام صريح و روشني است كه بتوان به آساني به عيب و نقص دستگاهها پي برد.

نكات اساسي در استاندارد سازي:

1- تشخيص دادن نقص كار دستگاهها:

الف- مهمترين نكات را بررسي كنيم.ب- چه چيزي نقص به حساب مي آيد.ج- آيا مي توان يك نقص را تشخيص داد. د- از چه وسايلي بايد استفاده كرد.ر- چه نوع اقدامات مورد نياز بايد انجام داد.

 

2- مشاهده كردن :

الف- استفاده كردن از برچسب و علائم  مشخص كردن محدوديت(اسفاده از گيجهاي مناسب- بستن پيچ و مهره ها به طوري كه به راحتي به چشم بيايد)ب- افزايش ميدان ديد (استفاده از پوشش شفاف براي ديدن كار دستگاه در هر وضعيت

3- نكاتي براي محل كار(بررسي در مورد محل كار):

الف- آيا لباس كثيف و نا مناسب بر تن داريد.ب-آيا مشكل سرو صدا داريد.ج- آيا مشكل گرما و سرما داريد.د-آيا سقف محل كار چكه مي كند. ر- محل مناسبي براي غذا خوردن داريد

5- آموزش و انظباط:

انضباط در معناي عام عبارت از آموزش وتوانايي بر انجام وظيفه است.

از ديدگاه 5s انضباط به معني: الف-  ايجاد يا برخورداري از توانايي لازم براي انجام امور به شيوه مطلوب. ب-  عادت به انجام هر كار به نحو صحيح(پرورش دادن افراد به يادگيري صحيح). ج- راهي براي تغيير عادتهاست

بطور كلي مي توان گفت انضباط فرآيندي حاصل ازآموزش و تكرار وتمرين است.

نكات اساسي در مورد انظباط:

1-   آيا يك برنامه بازديد روزانه داريد2.- آيا لباس مناسبي برتن داريد.3- آيا كلاه مناسبي داريدو اسم تان روي آن نوشته شده است.4- آيا گزارشات ،دستور كارها صحيح و به موقع انجام مي گيرد.

 

حوزه ها و موارد كاربرد 5S

- در فرايند توليد، تعميرات، خدمات فني، مواد اوليه، قطعات، كالاي نيم ساخته و كارهاي در جريان ساخت و محصول نهايي

- در فرايند امور غير توليدي : توليدات معيوب، ضايعات و زوائد برش كاري

در قسمت ماشين آلات و تجهيزات توليد : ماشين آلات، تجهيزات، وسائل جابجايي مواد، ابزار، قالبها، قفسه ها، جعبه ها، ميزهاي ابزار و كار، ميزهاي نقشه كشي و تجهيزات آن

 - در اطراف مواد و لوازم مصرفي: در حين روغنكاري و محل نگهداري انواع روغنهاي ديگر صنعتي، زير پايي ها دستكش هاي كار، وسائل تنظيف و نظاير آن.

- در محوطه هاي كاري - ادراي : مكانهاي خلوت ، رفع انواع آلودگي، خط كش و تقيسم محوطه، تعيين محل توقف و تعيين جهت رفت و آمد روان وسائط نقليه، رنگ آميزي با هدف ايمني، تفكيك و تشخيص و نيز تلطيف محيط.

- در اطراف ساختمانها و تأسيسات : سقف، ديوارو كف كارگاهها و دفاتر كاري و اداري، تاسيسات برق، گاز، تصفيه خانه هاي آب، سرويسهاي بهداشتي.

- ساير اماكن اداري و شخصي

 

مزاياي اجرايي آراستگي(5S)

- جلوگيري از انباشته شدن ضايعات و صدمه خوردن بيشتر آنها در اثر باران، آفتاب و ....

- افزايش درآمد  ناشي از فروش به موقع و مقرون به صرفه ضايعات صنعتي به علت تفكيك كردن آنها

- استفاده از قفسه بندي و ارتفاع در چيدمان مواد و صرفه جويي در سطح اشغال محيط كار

- جلوگيري از آتش سوزي، احتراق، انفجار، سقوط اجسام و ساير حوادث مشابه در اثر كاهش تراكم مواد زائد و ضايعات و مراقبت از آنها.

- جلوگيري از دور ريختن مواد، قطعات سالم به همراه ضايعات و زوائد.

- جلوگيري از گم شدن و يا مخفي ماندن، مواد، قطعات و ابزار در هم با يكديگر در اثر انباشت نامنظم آنها.

- رواني رفت آمد ليفتراكهاي دستي و ليفتراكها در محيط كار

- نمايان بودن قطعات، ابزار و مواد در قفسه ها و جلوگيري از پنهان شدن آنها از چشم.

- جلوگيري از هر گونه نشت آب، روغن، گاز، باد و ساير مواد به منظور ايجاد ايمني و جلوگيري از ضايع شدن و نيز صرفه جويي در انرژي.

- پاكيزگي سطح محيط كار و جلوگيري از لغزيدن كاركنان و زمين خوردن آنها و بروز حوادث در حين كار

- رنگ آميزي مرتب محيط كار و ماشين آلات و نيز تجديد خط كشي ها به منظور شاد كردن و روحيه دادن به نمود هاي محيط كاري

- ايجاد فرهنگ پيشگيري به جاي تعمير.

-  رعايت بهداشت، سلامتي و ايمني كاركنان.

-  كاهش خستگي و آزردگي هاي ناشي از كار در محيط شلوغ، نامطبوع و حادثه ساز

- انجام خانه تكاني هاي روزانه، هفتگي، فصلي و سالانه توسط كاركنان به منظور مشاركت عمومي در آراستگي

- آمادگي مستمر و لحظه اي محيط كار براي بازديدهاي غير مترقبه مشتري و هر بازديد كننده مهم ديگر از محيط كار.

 

                                                                                                             با تشكر-کارشناس تحول اداری