برنامه ریزی درسی،طراحی آموزشی وطراحی برنامه درسی (دکترسید حسین عبادی دانش آموخته ی دکترای تخصصی بر
مقايسه برنامهريزي درسي، طراحي آموزشي و طراحي برنامهي درسي از نظر رسالت
و ماموريت اصلي، قلمرو فعاليت و نوع فعاليت
|
عنوان |
ماموريت اصلي |
قلمرو فعاليت |
نوع فعاليت |
مراحل عملياتي |
|
برنامهريزي درسي Curriculum Development |
برنامهريزي |
1) مباني برنامهريزي درسي 2) مهندسي برنامه ی درسي (طراحي، ساخت و تدوين) 3) اجراي برنامه ی درسي 4) تغيير برنامه ی درسی 5) ارزشيابي برنامه ی درسي 6) تاريخ برنامه ی درسي 7) تحقيق در برنامه ی درسي (فتحي و اجارگاه، 1388). |
تهيه ی برنامههاي تفصيلي كمي وكيفی درسي(لشين، پولاك و رايگلوث، 1389). |
1) نيازسنجي و تدوين هدفها، 2) انتخاب محتوا، 3) انتخاب فعاليتهاي يادگيري، 4) روش تدريس و نحوه ی اجراي برنامه ی درسي، 5) اجراي برنامه ی درسي، 6) ارزشيابي برنامه ی درسي(فتحي و اجارگاه، 1388).
|
|
طراحي آموزشي Instructional designing |
آموزش |
رشد، توسعه و اعمال روشهاي خاص آموزشي |
سازماندهي عناصر تشكيل دهنده ی آموزش شامل روشهاي آموزشي، شرايط آموزشي و نتايج آموزشي (اهداف، نتايج يا پيامدهاي حاصل از آموزش |
1) تجزيه و تحليل مشكلات، 2) تجزيه و تحليل حطيهها (شغلها يا موضوعهاي محتوايي)، 3) تجزيه و تحليل هر كار و مرتب كردن محتواي اصلي آن، 4) تهيه ی درسها و چگونگي آموزش آن، 5) تعيين وقايع و فعاليتهاي يادگيري (به خاطرسپاري اطلاعات، به كارگيري مهارتها، درك ارتباطات، مهارتهاي تفكر برتر) 6) طراحي تعاملي پيام (چگونگي بهرهبرداري از رسانهها)، 7) ارزشيابي آموزش) (لشين، پولاك و رايگلوث، 1389). |
|
طراحي برنامه ی درسي Curriculum designing |
طراحي اوليه (ارايه طرح يا الگو) |
سازمان یا ساختار برنامه ی درسي يا چگونگي پديد آوردن يك برنامه ی درسي |
آرايش، چينش و سازماندهي عناصر تشكيل دهنده برنامه درسي در راستاي برقراري تعادل و تناسب مطلوب ميان عناصر |
1) تعيين جهتگيري برنامه ی درسي (موضوع محوري ـ فراگير محوري ـ جامعه محوري يا تلفيقی از آنها)، 2) تعيين عناصر برنامه ی درسي بر مبناي جهتگيري مذكور، 3) تصميمگيري، انتخاب و چيدمان عناصر در قالب يك الگو (به عنوان مثال تار عنكبوتي اكر 2003) شامل منطق، مقاصد و اهداف، محتواي فعاليتهاي يادگيري، نقش معلم، مواد و منابع، گروهبندي، مكان، زمان، سنجش و ارزشيابي) (فتحي و اجارگاه، 1388). |
برنامهریزی درسي، طراحي آموزشي وطراحی برنامه ی درسي
تعاريف، حدود و ثغور و تفاوتها
|
مفهوم |
تعاريف |
|
برنامهريزي درسي |
برخي صاحبنظران برنامهريزي درسي را به عنوان فرايندي تعريف مينمايند كه حاصل يا نتيجه ی آن برنامه ی درسي است اما از نظر عملياتي برنامهريزي درسي حوزهاي است علمی كه دربرگيرنده ی قلمروهاي زير است: مباني برنامهريزي درسي، مهندسي برنامهريزي درسي (طراحي، ساخت و تدوين برنامه ی درسي)، اجراي برنامه ی درسي، تغيير برنامه ی درسي، ارزشيابي برنامه ی درسي، تاريخ برنامه ی درسي و تحقيق در برنامه ی درسي. برنامهريزي درسي با توجه به نگاه practical شامل سازماندهي يك سلسله فعاليتهاي ياددهي ـ يادگيري به منظور ايجاد تغييرات مطلوب در رفتار يادگيرندگان و ارزشيابي ميزان تحقق اين تغييرات است (يارمحمديان، به نقل از اسراري، 1389). از سوي ديگر بين حيطه ی طراحي آموزشي و برنامهريزي درسي از نظر همساني فعاليتهاي انجام شده اشتراك و تداخل وجود دارد. در هر حال برنامهريزي درسي همانند هر برنامهريزي ديگر فرايندي است مداوم، حساب شده و منطقي، جهتدار و دورنگر به منظور ارشاد و هدايت فعاليتها براي رسيدن به هدفهاي مطلوب (لشكربلوكي، جعفري و فضليخاني، 1390). |
|
طراحي آموزشي |
با درنظر گرفتن معناي لغوي طراحي به عنوان اختراع كردن، انديشيدن يا تنظيم يك نظريه ی ذهني، ترسيم، ساختن و آماده كردن پيشنويس يك نقشه، اختصاص دادن يا به كارگيري منابع براي دستيابي به يك هدف ميتوان طراحي آموزشي را تهيه ی نقشه های مشخص در مورد چگونگي دستيابي به هدفآموزشي تعريف كرد. به عبارت بهتر طراحي آموزشي تجويز يا پيشبيني روشهاي مطلوب آموزشي براي نيل به تغييرات موردنظر در دانشها، مهارتها و عواطف شاگردان ميباشد (لشين، پولاك و رايگلوث ، 1389)، طراحي آموزشي صرفاً به چگونگي آموزش ميانديشد و تصميمگيري در مورد آنچه را كه بايد آموزش داده شود به برنامهريزي درسي واميگذارد. از اين نقطهنظر ميتوان كار برنامهريزي درسي و طراحي آموزشي را در طول هم تصوير كرد نه در عرض آن. |
|
طراحي برنامه ی درسي |
طراحي برنامهريزي درسي يكي از 2 فعاليت اصلي برنامه ی درسي است كه به همراه برنامهريزي درسي موجب نظم بخشيدن به فعاليتهاي تهيه ی برنامه ی درسي مناسب ميگردد. طراحي برنامه ی درسي ناظر بر آن دسته فعاليتهايي است كه قبل از اجراي برنامه ی درسي در مورد عناصر برنامه ی درسي و رابطه ی بين آنها تصميمگيري مينمايد. برخي عناصر مورد توافق برنامه ی درسي كه موضوع طراحي قرار ميگيرند عبارتند از: اهداف، محتوا، مواد آموزشي، راهبردهاي ياددهي ـ يادگيري، زمان، فضا و ارزشيابي (ملكي، 1386). به عبارت ديگر در مرحله طراحي برنامه ی درسي، طراح جه یتگيري كلي و اصول اساسي مربوط به ی ه یر يك از عناصر را مورد توجه ی قرار ميده ید، امادر برنامه یريزي درسي، اصول و روشهاي اجرايي و عملي عناصر ياد شده محور فعاليتهااست. هدف طراحي برنامه ی درسي ارايه ی طرح برنامه ی درسي يا به عبارت ديگر شكل مدون يا ساختار برنامه ی درسي است كه خود برگرفته از دوگونه تصميمگيري در دو سطح مختلف به هنگام تكوين برنامه است. سطح فراگير يا عام كه ناظر بر تصميمگيري درخصوص مباني ارزشي است و سطح خاص و يا جزيي كه ناظر بر تصميمگيريهاي تكنيكي و فني درخصوص برنامهريزي و چگونگي اعمال عناصر برنامه ی درسي است. در سطح فراگيریا عام طرح يا الگوي برنامه ی درسي از نوع منبع يا منابع اطلاعاتي (موضوعات درسي مدون، دانشآموز و جامعه) که توسط برنامهريز انتخاب ميشود تاثير ميپذيرد و در سطح تكنيكي، طرح برنامه ی درسي از تصميمهايي كه درخصوص عناصر تشكيل دهنده ی برنامه ی درسي- كه در نوع و تعداد آن بين صاحبنظران حوزه ی برنامه ی درسي اختلاف نظر وجود دارد ـ تاثير ميپذيرد (كلاين، به نقل از مهرمحمدي، 1388) بنابراين به صورت خلاصه ميتوان اظهار داشت كه در حوزه ی طراحي برنامه، عناصر تشكيل دهنده ی يك برنامه ی درسي مطرح ميگردد و در حوزه ی برنامهريزي درسي چگونگي كاربرد و اجراي اين عناصر بيان ميشود. |
منابع
- فتحي واجارگاه، كورش. (1388)، اصول و مفاهيم برنامهريزي درسي، چاپ اول، تهران، انتشارات بال
- فتحي واجارگاه، كورش. (1388)، اصول برنامهريزي درسي، چاپ هفتم، تهران، انتشارات ايران زمين.
- لشگربلوكي، غلامرضا؛ جعفري، ناصر؛ فضليخاني، منوچهر. (1389)، برنامهريزي آموزشي و آموزش برنامهريزي، تهران، انتشارات ابوعطا.
- لشين، سينتيابي؛ پولاك، جولين و رايگلوث و چارلزام. (1389)، راهبردها و فنون طراحي آموزشي؛ ترجمهي هاشم فردانش، تهران، انتشارات سمت.
- ملكي، حسن. (1386)، برنامهريزي درسي (راهنماي عمل)، ويراست دوم، مشهد، انتشارات پيام انديشه.
- مهرمحمدي، محمود و همكاران (1388)، برنامه ی درسي؛ نظرگاهها، رويكردها و چشماندازها، ويراست دوم، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوي.
- يارمحمديان، محمدحسن. (1389)، اصول برنامهريزي درسی،تهران، یادواره کتاب